1
00:00:01,000 --> 00:00:01,999
Kompjuteri!


2
00:00:02,000 --> 00:00:05,999
Zavoleo sam ih od kada sam došao u mogućnost da imam svoj,


3
00:00:06,000 --> 00:00:08,999
od početka ere modernih kućnih kompjutera


4
00:00:09,000 --> 00:00:10,999
tokom osamdesetih.


5
00:00:11,000 --> 00:00:13,999
Imao sam veliki broj različitih kompjutera


6
00:00:14,000 --> 00:00:16,999
i javno sam izražavao lojalnost nekoj vrsti.


7
00:00:17,000 --> 00:00:23,999
Ali od skoro sam se, kao i veliki broj ljudi, okrenuo slobodnom softveru.


8
00:00:24,000 --> 00:00:25,999
Puno je nerazumevanja oko toga šta to znači


9
00:00:26,000 --> 00:00:27,999
i ja bih voleo da to razjasnim


10
00:00:28,000 --> 00:00:30,999
jer je ovo godina kada se slavi,


11
00:00:31,000 --> 00:00:33,999
a ja želim da učestvujem u proslavi


12
00:00:34,000 --> 00:00:35,999
i radujem se budućnosti slobodnog softvera.


13
00:00:37,000 --> 00:00:38,999
Ako ste možda nekada


14
00:00:39,000 --> 00:00:40,999
radili vodoinstalaterske poslove u kući


15
00:00:41,000 --> 00:00:42,999
i desilo se da zapravo ništa ne znate o tome,


16
00:00:43,000 --> 00:00:44,999
ali da imate prijatelje koji znaju.


17
00:00:45,000 --> 00:00:46,999
Oni bi vam recimo predložili da pomerite neku cev,



18
00:00:47,000 --> 00:00:50,999
zatvorite vodu ili postavite ventil.


19
00:00:51,000 --> 00:00:52,999
Time ne kršite nikakav zakon zar ne?


20
00:00:53,000 --> 00:00:54,999
Zato što je to vaša kuća i vaša instalacija.


21
00:00:55,000 --> 00:00:56,999
To ne možete raditi za svojim kompjuterom.


22
00:00:57,000 --> 00:00:59,999
Zapravo ne možete se igrati sa svojim operativnim sistemom.


23
00:01:00,000 --> 00:01:03,999
I sasvim izvesno ne možete razmenjivati ideje

24
00:01:04,000 --> 00:01:06,999
o svom operativnom sistemu sa drugim ljudima

25
00:01:07,000 --> 00:01:11,999
jer su Apple i Microsoft, proizvođači dva najpopularnija operativna sistema


26
00:01:12,000 --> 00:01:14,999
veoma odlučni u stavu da su oni njihovo vlasništvo


27
00:01:15,000 --> 00:01:17,999
i da niko osim njih ne bi trebalo da može uraditi bilo šta


28
00:01:18,000 --> 00:01:19,999
Sada, ovo bi moglo zvučati u redu:


29
00:01:20,000 --> 00:01:21,999
"Zašto i ne bi bili?"


30
00:01:22,000 --> 00:01:23,999
Ali ustvari, zašto ne možete da uradite šta god želite sa svojim operativnim sistemom?


31
00:01:24,000 --> 00:01:31,999
I zašto zajednica ne može da ga menja, unapređuje i deli?


32
00:01:32,000 --> 00:01:33,999
Pre svega, nauka funkcioniše na taj način...


33
00:01:34,000 --> 00:01:35,999
Znanje je slobodno.


34
00:01:36,000 --> 00:01:37,999
U dobroj nauci, svo znanje se deli.


35
00:01:38,000 --> 00:01:39,999
Ako nije tako, ta nauka nije dobra,


36
00:01:40,000 --> 00:01:42,999
i predstavlja vrstu tiranije.


37
00:01:43,000 --> 00:01:44,999
I zapravo tu sve počinje,


38
00:01:45,000 --> 00:01:46,999
sa čovekom koji se zove Ričard Stolman.


39
00:01:47,000 --> 00:01:49,999
On je pre dvadeset pet godina odlučio


40
00:01:50,000 --> 00:01:53,999
da napravi novi operativni sistem, od nule.


41
00:01:54,000 --> 00:01:59,999
Nazvao ga je GNU, što znači GNU nije Unix


42
00:02:00,000 --> 00:02:01,999
jer on nije Unix.


43
00:02:02,000 --> 00:02:04,999
On je na mnoge načine sličan Unixu 


44
00:02:05,000 --> 00:02:10,999
ali svaki njegov deo, svaki modul, svaki deo kôda



45
00:02:11,000 --> 00:02:13,999
To je velika količina kôda jer on funkcioniše na velikom broju platformi.


46
00:02:14,000 --> 00:02:19,999
napisan je od strane zajednice, programera


47
00:02:20,000 --> 00:02:25,999
koji su se priključili projektu GNU, kako bi pomogli da se on unapređuje.


48
00:02:26,000 --> 00:02:31,999
Svaki "distro", kako su nazvali distribucije GNU-a,


49
00:02:32,000 --> 00:02:34,999
je testiran, razvijan i unapređivan


50
00:02:35,000 --> 00:02:39,999
od strane ljudi čiji je jedini cilj stvaranje savršenog operativnog sistema (...uistinu, neki od njih bivaju plaćeni za to)



51
00:02:40,000 --> 00:02:45,999
koji je moguće koristiti na najrazličitijim platformama.


52
00:02:47,000 --> 00:02:53,999
Došlo je vreme kada je bilo potrebno napisati kernel, centralni deo operativnog sistema.


53
00:02:55,000 --> 00:02:56,999
Čovek koji se zove Linus Torvalds,


54
00:02:57,000 --> 00:02:58,999
za koga ste možda čuli, napisao je kernel


55
00:03:00,000 --> 00:03:01,999
I nazvao ga Linuks (izgovor u britanskom engleskom),


56
00:03:03,000 --> 00:03:04,999
ili Lajnux (izgovor u američkom engleskom),
kako ga neki ljudi nazivaju.


57
00:03:07,000 --> 00:03:08,999
Linuks je kernel koji funkcioniše unutar GNU-a.


58
00:03:11,000 --> 00:03:12,999
I ja sam tu


59
00:03:14,000 --> 00:03:19,999
da vas podsetim da su GNU i Linux stubovi zajednice slobodnog softvera - 



60
00:03:20,000 --> 00:03:21,999
ljudi koji veruju, ovo je jako važno,



61
00:03:24,000 --> 00:03:25,999
da bi softver trebalo da bude slobodan,


62
00:03:26,000 --> 00:03:27,999
i da bi zajednica koja ga koristi trebalo da može da ga prilagođava,


63
00:03:28,000 --> 00:03:35,999
menja, unapređuje i da deli ta unapređenja,


64
00:03:36,000 --> 00:03:37,999
kao u nauci.


65
00:03:38,000 --> 00:03:39,999
U suštini, to je poruka.


66
00:03:40,000 --> 00:03:42,999
Kao što naučnici dele znanje koje je otvoreno i slobodno,


67
00:03:43,000 --> 00:03:44,999
tako bi trebalo da bude i u slučaju operativnog sistema.


68
00:03:46,000 --> 00:03:47,999
Ukoliko podržavate GNU,


69
00:03:48,000 --> 00:03:50,999
Linux i Fondaciju za slobodni softver


70
00:03:52,000 --> 00:03:55,999
verovatno se pitate "Šta ja mogu da uradim?".


71
00:03:56,000 --> 00:04:00,999
Najočiglednija stvar koju možete da uradite je da koristite GNU/Linux na vašem kompjuteru.


72
00:04:01,000 --> 00:04:02,999
Puno je lakše nego što možda mislite!


73
00:04:03,000 --> 00:04:06,999
Idite na gnu.org i pronađite distribuciju koja vam odgovara.


74
00:04:07,000 --> 00:04:09,999
Verovatno, ukoliko volite grafičko okruženje,


75
00:04:10,000 --> 00:04:13,999
neku poput g-New-Sense, Gnusens


76
00:04:14,000 --> 00:04:16,999
Videćete je na gnu.org.


77
00:04:17,000 --> 00:04:18,999
Ili ako ste pametnjaković


78
00:04:19,000 --> 00:04:20,999
možete sami programirati.


79
00:04:21,000 --> 00:04:22,999
Možete doprineti znanju


80
00:04:23,000 --> 00:04:25,999
koje GNU i Linux čini time što jesu.


81
00:04:26,000 --> 00:04:27,999
U svakom slučaju,


82
00:04:28,000 --> 00:04:29,999
nadam se da ćete mi se pridružiti


83
00:04:30,000 --> 00:04:32,999
u čestitkama GNU-u na 25. rođendanu.


84
00:04:33,000 --> 00:04:34,999
Ustvari, hajmo to uraditi sada.


85
00:04:38,000 --> 00:04:39,999
Srećan rođendan GNU!


86
00:04:40,000 --> 00:04:41,999
dvadeset peti.


87
00:04:42,000 --> 00:04:43,999
Operativni sistem budućnosti.


88
00:04:44,000 --> 00:04:45,999
Sloboda!


89
00:04:53,000 --> 00:04:54,999
Njam, čokoladno dobro!


90
00:04:55,000 --> 00:04:56,999
Najukusniji operativni sistem na svetu...


91
00:04:57,000 --> 00:04:58,999
i ceo je slobodan.


92
00:05:06,000 --> 00:05:07,999
Prevod: Ivan Jelić